Wokół organizacji pozarządowych narosło wiele opinii – niektóre z nich są trafne, inne to powielane od lat mity. Czy przekazanie 1,5% podatku naprawdę coś kosztuje? Czy NGO działają bez kontroli? A może to właśnie one stanowią fundament silnych, odpornych społeczności?
Z okazji rocznicy uchwalenia ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie przyglądamy się najczęściej powtarzanym przekonaniom na temat trzeciego sektora. Oddzielamy fakty od mitów i pokazujemy, jak naprawdę funkcjonują organizacje społeczne w Polsce – blisko ludzi, transparentnie i z realnym wpływem na codzienne życie milionów osób.
Mity:
1,5% podatku to dodatkowy koszt dla podatnika?
To mit! Jak jest naprawdę?
1,5% podatku, to część kwoty, którą i tak trzeba zapłacić. Podatnik nie ponosi dodatkowego kosztu – decyduje za to, gdzie trafi część jego podatku.
W skrócie: przekazując 1,5% podatku nie dopłacasz, a decydujesz!
Wydaje Ci się, że NGO działają bez kontroli?
To nie prawda, lecz mit!
Działalność NGO jest regulowana ustawowo. Organizacje mają określone obowiązki i podlegają kontroli.
Do elementów tego systemu należą:
- sprawozdawczość finansowa i merytoryczna
- nadzór instytucji publicznych
- obowiązek przestrzeganie zasad przejrzystości (szczególnie ważny w przypadku Organizacji Pożytku Publicznego!)
Fakty:
W Polsce jest ponad 3 mln wolontariuszek i wolontariuszy.
To prawda!
- Potwierdzają to dane GUS:
- W 2024 r. w wolontariat zaangażowało się 3,2 mln osób.
- To o 3,4% więcej niż w roku poprzednim!
Wolontariuszki i Wolontariusze to wyjątkowi ludzie, którzy z wielkim sercem poświęcają swój czas i energię, by nieść pomoc innym. Ich praca dla wspólnego dobra sprawia, że nasze wspólnoty są silniejsze, a społeczeństwo bardziej odporne. Dziękujemy, że jesteście!
Gdy ktoś mówi: NGO są blisko realnych potrzeb ludzi…
Ma rację!
W Polsce działa około 113 tys. organizacji pozarządowych, które zrzeszają 7,6 mln osób.
- Organizacje te działają w najróżniejszych obszarach życia codziennego. Znaczna część inicjatyw dotyczy właśnie tych najbardziej lokalnych i praktycznych spraw.
Najwięcej organizacji w Polsce działa w obszarze sportu, turystyki, rekreacji i hobby. To aż 26,8% sektora! Wysoki jest też udział tych organizacji, które zajmują się kulturą i sztuką, ratownictwem oraz społecznym i ekonomicznym rozwojem lokalnym.
NGO są kluczowym elementem budowania odporności społecznej.
Tak, szczególnie na poziomie lokalnym, gdzie organizacje społeczne i aktywni mieszkańcy budują więzi i gotowość do niesienia pomocy.
- Potwierdza to sukces pierwszej edycji programu Moc Małych Społeczności. Ponad 2000 organizacji pozarządowych i grup nieformalnych otrzymało dotacje, aby wzmacniać lokalne społeczności - to setki organizacji kulturalnych, sportowych, zajmujących się pomocą społeczną czy ochroną środowiska. Do lokalnych wspólnot trafiło 11 910 jednostek sprzętu zwiększającego gotowość, w tym około 200 defibrylatorów AED – jeden z nich zaledwie miesiąc po montażu okazał się niezbędny.
To największa, jak dotąd w Polsce, skoordynowana inwestycja w budowanie odporności społecznej na poziomie lokalnym, której efekty zawdzięczamy prężnie działającym organizacjom pozarządowym.
NGO mogą wykonywać zadania zlecone przez samorząd.
To prawda! Państwo i organizacje pozarządowe bardzo często działają razem.
- Zlecanie zadań publicznych organizacjom pozarządowym przez samorządy to forma współpracy oparta na ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Samorządy powierzają (finansując w 100%) lub wspierają (finansując częściowo) realizację zadań publicznych, najczęściej w drodze otwartych konkursów ofert.
- Współpraca ta obejmuje wiele obszarów, np. pomoc społeczną, edukację kulturę, sport, a także ochronę środowiska.
W sytuacjach kryzysowych, NGO stają na pierwszej linii działania.
To fakt!
Organizacje pozarządowe działają blisko ludzi, często w lokalnych wspólnotach. To właśnie one organizują wiele form wsparcia potrzebnego w kryzysie i mobilizują społeczności do wzajemnej pomocy.
Tę niezwykłą siłę widzieliśmy m.in. podczas powodzi w 2024 roku. Organizacje udzieliły wtedy wsparcia 4,3 mln osób, przekazały też pomoc rzeczową i finansową o wartości 723,4 mln zł. Ogromną wartość zaangażowania wolontariuszy pokazał także okres pandemii i pierwsze tygodnie wojny w Ukrainie.
Koła Gospodyń Wiejskich i Ochotnicze Straże Pożarne to organizacje pozarządowe.
Zgadza się! To również struktury pierwszej linii reagowania kryzysowego.
Co mówią liczby?
- ponad 17 tys. KGW
- niemal 15 tys. OSP
- ponad 5 tys. spośród wszystkich jednostek OSP, jest w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym.
Działają jako lokalne centra wsparcia, organizując społeczności i zwiększając gotowość na sytuacje kryzysowe. Ich działalność integruje mieszkańców i przekłada się na lepszą współpracę w momentach zagrożenia.
- Ich niezwykłą rolę w budowaniu silnych lokalnych wspólnot pokazała pierwsza edycja programu Moc Małych Społeczności. Wsparcie uzyskały 563 jednostki OSP i KGW z całej Polski.
Źródło danych: GUS, MSWiA
